OnlinePana

आज : २०७८ मंसिर १२ गतेPreeti to UnicodeUnicode to PreetiRoman to UnicodeDate Converter
सुरजकुमार सिंहआश्विन २४, २०७८सुर्खेत
३३० पटक

२४ असोज २०७८, आईतबार

नेपालमा कर्मचारी तथा शिक्षकहरुले अनिवार्यरुपमा लिनुपर्ने सेवाकालीन होस् या विभिन्न संघसंस्थाले दिन क्षमता अभिवृद्धि, पुनर्ताजगी तालिम तथा प्रशिक्षण, अक्सर लिएको पाईन्छ । यद्यपि ती तालिम एवं प्रशिक्षणबाट प्राप्त ज्ञान, सीप र अनुभव कमैले मात्र कार्यस्थल एवं व्यवहारिक जीवनमा प्रयोग गरेको पाईन्छ ।

यस हिसाबले हेर्दा सरकार तथा सहयोगी संस्थाहरुबाट प्रदान गरिएका तालिम र दिक्षित जनशक्तिको काम निष्प्रभावी देखिन्छ । औंलामा गन्न सकिने बाहेक नेपालका बहुसंख्यक सरकारी तथा सामुदायिक विद्यालयको शिक्षण सिकाई प्रक्रिया अहिले पनि सैद्धान्ति एवं परम्परागत ढाँचाबाट अगाडि बढेको पाईन्छ । कर्णालीको शैक्षिक अवस्था पनि त्यो भन्दा भिन्न छैन ।

शिक्षाको त्यही अवस्थालाई अध्ययन गर्दै आएको टास्क नेपाल तथा ग्लोबल स्किल डेभ्लोप्मेन्ट नेपालले सुषुप्त अवस्थाको शिक्षामा रुपान्तरण ल्याउन देशैभर ‘सामुदायिक विद्यालय सुधार अभियान’ थालेको छ । त्यस अभियानका क्रममा उक्त संस्थाहरुको सहजीकरणमा चामुण्डा बिन्द्रासैनी नगरपालिका ३ दैलेख हाडाकोटस्थित चामुण्डा नमूना माविका यही असोज १५–२१ सम्मको कार्यशाला गोष्ठी सञ्चालन गरियो ।

गोष्ठीमा आयोजक चामुण्डा तथा छिमेकी विद्यालयका आधारभूत एवं मावि तहका शिक्षक शिक्षिकाहरु गरी ३५ जना सहभागी भए । गोष्ठी शुरु भयो र त्यसको सहजीकरण शैक्षिक अभियान्ताद्वय अर्जुन भट्ट र क्षेत्रप्रसाद ज्ञावलीले गर्नुभयो । कार्यशाला क्रियाकलाप र परियोजना कार्यमा आधारित सिकाईमा मुखरित थियो ।

उक्त गोष्ठी अँझ बढी क्रियाकलापमा आधारित सिकाईमा केन्द्रित बन्यो । प्रशिक्षण एवं तालिमको अनुभव लिईसकेका शिक्षक शिक्षिकाहरुलाई त्यति धेरै ठूलो अपेक्षा थिएन । एक दिन क्रियाकलापमा आधारित सहजीकरण र दुई दिनसम्म क्रियाकलापमा आधारिक शैक्षणिक सामग्री निर्माण गर्ने जिम्मा दिईयो ।

त्यस्तै, दुई दिन परियोजना कार्यमा आधारित विभिन्न छ वटा नवीन सिकाईका विधिहरुको अभ्यास गराईएको थियो । शैक्षिक अभियान्ता द्वयले अभियानको दौडानमा एक दिन अभिभावक शिक्षा कार्यशाला र एक दिन बालबालिकालाई आचरण सिकाई सम्बन्धी परामर्श कक्षा सञ्चालन गर्नुभयो । जब कार्यशाला व्यापक बन्दै गयो, समान्य सोच बनाएका शिक्षक शिक्षिकाहरुले उक्त गोष्ठीमा निकै फरक प्रतिफलक प्राप्तिको अनुभूति गरे ।

कार्यशालाले क्रियाकलाप, रमाईलो, व्यस्तता र भयरहित वातावरणमा बच्चाले सिकाई गर्ने विधि मात्र प्रस्तुत गरेन, थाहै नपाएर बालबालिकाहरुले धेरै ज्ञान लिन र जान्न सक्छन् अपितु, शिक्षक त्यसका लागि सहजकर्ता बन्नुपर्ने रहस्योद्घाटन गर्यो । सामाजिक अवयव, सुसंस्कार, आर्दश, सभ्यता, विज्ञान, प्रकृति, मनोविज्ञान र सकरात्मक सोचलाई सैद्धान्तिक नभई व्यवहारिक तवरबाट प्रकट गर्नुपर्ने यथार्थतालाई सहजकर्ताद्वय भट्ट र ज्ञावलीले प्रष्ट्याउनुभयो ।

उक्त कार्यशालाको अनुभूति व्यक्त गर्दै आयोजक चामुण्डा माविका अंग्रेजी शिक्षिका जमुना दुलालले पेशागत जीवनमै जीवन्त सिकाई विधि प्राप्त भएको बताउनुभयो । “अहिलेसम्म वास्तविक शिक्षक बनिएकै रहेनछ । बालबालिकाको मनस्थितिमा बस्न सकिएकै रहेनछ,” शिक्षिका दुलालले भन्नुभयो, “यो कार्यशालाले सेलाएको जोश, थाकेको मस्तिष्कमा निकै उर्जा दिएको छ ।”

मावि अंग्रेजी शिक्षक काँशीराम सापकोटाले कार्यशाला गोष्ठीले हामीभित्र मरिसकेको सेल र सोचलाई पुनर्जीवित गराएको बताउनुभयो । शिक्षक सापकोटाले भन्नुभयो, “सबै चीज हामी भित्रै रहेछ, बाहिर खोजेर भूल गरेका रहेछौं । यो सिकाईले आफैलाई राम्रोसँग चिनायो ।”

सहभागी अर्का शिक्षक पूर्णप्रसाद सापकोटाले गोष्ठीले अहिलेसम्म हामी बेबारिसे शिक्षण गरिरहेको महसुस गराएको बताउनुभयो । शिक्षक सापकोटाले भन्नुभयो, “शैक्षिक सामग्री महंगोमा किनेर कक्षाकोठा सिंगार्ने हाम्रो संस्कृति र मनोवृतिलाई यसले पूर्णरुपले चिरेको छ । हाम्रो वरिपरि खेर फालिएका सबै चीजबाट यथेष्ट सामग्री बनाउन सकिदो रैछ भन्ने सिकाई र ज्ञान दुवै भएको छ ।”

गोष्ठीमा सहभागी पाका शिक्षक खडानन्द सुवेदीले बालबालिकालाई पुस्तक पढाएर समय बर्बाद गरिएको अनुभूति प्रकट गर्नुभयो । जीवनमा पहिलो पटक फिल्म वा सर्कस हेरे जस्तो लागेको प्रतिक्रिया दिँदै शिक्षक सुवेदीले भन्नुभयो, “कार्यशालाले पढाउने होइन, सिकाउने शिक्षक बनायो । दुई वर्षपछि मेरो निवृतिभरणको समय आएपनि म अब शिक्षण सेवा दिईरहने छु ।”

गोष्ठीमा अभियान्ता भट्ट र ज्ञावलीले पूर्ण बालमैत्री विद्यालयको अवधारणा, व्यवहारतः नमूना विद्यालय बनाउन नमूना विद्यालय सञ्चालन कार्यविधि, शिक्षकरहित विद्यालयको अवधारणा प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । कार्यशाला सम्पन्नपश्चात् शिक्षक शिक्षिकाहरुले क्रियाकलापमा आधारित नमूना विद्यालय बनाउने प्रतिवद्धता गरेका छन् ।

 

 

 

प्रतिकृया दिनुहोस्